EZİNE

Antik çağ'da Neandria olarak bilinen Ezine , Hamaksitos'un kuzeyinde , Çığrı dağ yöresinde , Alexandria Troas'ın ( Eski İstanbul) doğusunda , bir Aiolya merkezidir. Aiolya Tapınağı Neandria'da kurulmuştur.
Kent M.Ö. V.yy'ın sonuna doğru az vergi ödeyerek Attika Delos deniz Birliğine katıldı. M.Ö. lV.yy.'ın sonunda Alexandria Troas ile birleşti.
Eski Saminyon Ovası'nda kurulan Ezine, Charles Texier'in Küçük Asya adlı yapıtında "Ezne-Enay" olarak adlandırılmaktadır. Ezine'nin güneyinde Sankrea siperi olarak bilinen yöre, Bizans İmparatorlarınca Siyasi suçluların tutuklama yari olarak kullanıldı.

Bugünkü Ezine'nin ilk kuruluşu Danişment Oğulları dönemine rastlanmaktadır.Yöreye gelen Türk Beyleri, Cuma Namazlarının toplu kılınmasını temin amacıyla halen ilçe merkezinin güney kısmında bulunan Ulu Camii yaptırmışlardır.Buraya Farsça Cuma anlamına gelen AZİNE demişlerdir.
Bugünkü kentin oluşumu bununla başlamış ve Azine sözcüğü zamanla Ezine olmuştur.
1243 Kösedağ Savaşında Selçuklular'ın yenilmesi ve Moğol İstilası üzerine bazı sancak beyleri, bulundukları bölgede bağımsız bir kral gibi hareket etmeye başlarlar. Bundan sonra Anadolu'da "Beylikler" devri başlar.Balığ-Hisar Sancak Beyi Karasi Bey'de 1206 'da Güneybatı Marmara Bölgesinde kendi adıyla bilinen Karesi Beyliği'ni kurar.Çevrede bulunan bir çok yarleşim merkezi gibi Ezine'de Karesi Beyliği'nin yönetimi altına girmiştir.Karesi Bey'in 1328'de ölümüile beyliği oğulları Demirhan ve Yahşi Bey arasında ikiye bölünür.
Bergama Yöresinde hüküm süren Yahşi Bey 1341-1342 ylıllarında kuzeye yönelerek Ezine'den geçmiş ve Gelibolu Yarımadasına çıkartma yapmak istemiş ise de başarılı olamamıştır. İki kardeş arasında bir ara savaş çıkar. Osmanlı Beyi Osman bey, komutanlardan Emir DURSUN Bey'i iki kardeşi (Demirhan ve Yahşi Beyler ) barıştırmakla görevlendirir. Emir Dursun'un öldürülmesi üzerine Osmanlı Kuvvetleri 1359'da Karesi Beyliği'ne son verirler.Tüm topraklarının kendilerine bağlarlar. Böylece Ezine Orhan Bey devrinde Osmanlı sınırları içine alınmış olur.Bölge Karasi Sancağı adı ile yeniden örgütlenir.
Osmanlılar devrinde Ezine ve çevresinde doğudan göçler sonucu gelen Türk Boyları yerleştirilir.ve nüfus dengelenmesine çalışılır.Bu bölgede mevcut Rumlar, bütün Osmanlı tarihi boyunca her türlü hak ve hürriyete sahip olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir.
Evliya Çelebi'nin yaptığı gezilerde Ezine'den geçtiği Seyahatnamesi'nden anlaşılmaktadır.
Osmanlı devletinin 18. yüzyıldan itibaren gerilemeye başlaması ve önemli topraklat yitirmesi sonucu kaybedilen topraklarda yaşayan Türk aileler özellikle 93 harbinden ( 1877-1878) Osmanlı-Rus Savaşından itibaren Anadolu'ya göç etmeye başlamış, göç eden kafilelerden bir kısmı Ezine çevresine yerleştirilmişlerdir.
Birinci Dünya Savaşının aleyhimize bitmesi sonucu Anadolu, İtilaf Devletleri ve Yunanlılar tarafından işgal etmeye başlanır ve Ezine'de 4 Eylül 1920 günü Yüzbaşı Maravana komutasındaki bir yunan taburu tarafından işgal edilir. Ezine'yi işgal eden Yunan taburu bölgede işgence ve tutuklamalara girişir.Mustafa Kemal'in emri üzerine tüm yurtta Müdafa-i Hukuk cemiyetleri kurulmaya başlar. Bu arada Ezine'de de böyle bir cemiyet kurulur. Kurucuları Hafız Ahmet Efendi, Hafız Tevfik Efendi, Çepelzade Rıza Efendi, Tikveçli Ali bey, Asım Efendi ve Şükrü Bey'dir. Daha sonra bu kişiler işgal taburunca tutuklanırlar
26 Ağustos 1922 tarihinde başlayan Büyük Taarruz sonrasındaki Yunan bozgunu esnasında Ezine iki defa Yunan uçakları tarafından bombalanmıştır.
22 Eylül 1922 günü Fahrettin Altay komutasındaki müstakil süvari kolordusuna bağlı 2. süvari tümen birlikleri Miralay Zeki Bey komutasında Ezine'ye girerler ve böylece 2 yıl 18 gün süren işgal sona erer.